Pienk letsel

Die son het gesak
Die dag is verby
Karre jaag huistoe op die
hoofweg langs my huis
Vrydag
Die wolke verdwyn nou ook
Maar een klein pienk
wolkie bly nog bo soos
ʼn letsel op ʼn gesig
Amper asof hy nie kan
aanvaar dat die dag
verby is nie
Of amper asof hy vir
almal wil wys hy was
daar, soos enige letsel

Jyʼs die pienk letsel op
die gesig van my hart
So alleen, so seer,
so uitsonderlik
Anders as die ander
wolke van my lewe
En dis amper asof
jy nie wil weg nie
Ek mis jou
Maar verdwyn in die naglug
asseblief
Ekʼs moeg van jou
probeer wegsteek agter
ʼn sonskyn gesig
en pienk is lankal nie meer
my kleur nie

“Ons almal praat die taal van verlang” – Karmen Wiid

Foto deur Chané Beukes

Verlang. Hoekom is verlange so ʼn verskriklike sterk emosie? Of sal jy dalk saam met my stem dat dit baie meer as slegs ʼn emosie is? Ons almal praat die taal van verlang.

Wanneer ek vir ʼn dag by een van my oumas of oupas gaan kuier, word die taal van verlang so mooi aan my geartikuleer. My oumas en oupas is geneig om my ore van my kop af te praat oor die bekende ou dae. Dit hardloop a-chronologies tussen stories van hulle ouers, plaaslewe, koshuislewe, werk, hulle oumas en oupas, skool, studies en blyplekke. Soms word iets van elk van die voorafgaande in een storie ingeprop en ek gaan nie jok nie, ek dink nie ek hou meer heeltemal by met elke geskiedenisles nie. Daar is wel van die stories wat elke keer vertel word en wat ek noual so hard voor saam lag, mens sou dink ek was self daar. Ek wens ek was. My oumas en oupas se lewens klink na die moeilikste, maar lekkerste dae ooit. So vol vrede.

Ek sluit myself al by die verlang in wanneer my oumas en oupas met soveel respek oor hulle oorlede ouers praat. Die trane stoom op in my oë wanneer ons voor my ouma se ma se hospitaalbed staan en sy nie ʼn enkele woord kan uiter nie. Slegs ʼn traan. Maar ʼn traan is meer as genoeg vir die taal van verlang. Die bossie blomme bot in my oë as ons voor die grafstene van my ouma se ouers staan. Moeder en vader. Langs mekaar, want selfs die dood kon hulle nie skei nie.

Ons almal praat die taal van verlang, maar die ou mense praat hom die mooiste. En dit juis omdat hulle al genoeg moes verloor om na te verlang.

Ek raak die taal van verlang al hoe meer baas soos die jare aanstotter en die wiel draai. Ek word deel van elke storie wat hulle my vertel. ʼn Byspeler van formaat. Ek kan amptelik bevestig dat ek in die verkeerde era gebore is. Want ek weet nie of daar iets is wat my hart meer gerusstel as die milieu van ʼn kombuis met die reuk van plaasbrood en beskuit, ʼn trekklavier in die agtergrond, kaalvoet-kindertjies met hoede en kouse wat rol oor die gras en ʼn oorheersende atmosfeer van konserwatiewe geselskap en vrede nie. Vrede.

Min weet die ou mense hoe hulle stories gemis gaan word wanneer hulle stemme eendag moet stilraak. Want dit is presies op daardie oomblik wat die taal van verlang in die hande van die volgende generasies oorgegee word. Ons almal praat die taal van verlang, maar ek belowe ons sal hom selfs mooier praat. Na julle sal daar baie verlang word.

Winderige lewe

Ek het lanklaas iets ordentlik op my blog gepost. En met iets ordentlik, bedoel ek ʼn opstel of 5 wat ʼn aaneenlopende storie volg en ʼn boodskap uitlig wat lesers laat stop in hulle spore oppad na die winkel toe. Iets wat lesers 2 keer moet deurlees om al die woorde en inligting en dieper betekenis te ontsyfer en in te neem. Ek gaan eerlik wees, ek dink ek het op skool laas probeer om so iets te skryf.

Deesdae skryf ek net sinnetjies of aanhalings neer wat deur die dag my byval terwyl ek sit en dagdroom. Ek skryf kort gediggies met regtig geen dieper betekenis nie. Ek sê dit nes dit is. Reguit. Daar. Swart ink op wit papier.

Ek vind dit deesdae moeilik om my gedagtes te orden en bymekaar te hou in die winderige lewe rondom my. Ja, ek voel my lewe is soos die wind. Ons almal se lewens is soos die wind. Ons jaag, maar na niks. Ons werk, maar vir niks eintlik behalwe geld nie. Ons huil, maar oor onnodige en selfsugtige dinge. Ons lag, maar dis eintlik net fals. Ons praat, maar ons sê niks. Ons gee om, maar net oor onsself. Ons reik uit, maar nie te ver nie. Ons leef, maar soos die wind. Sommige dae verwaai hy alles en oordonder die aarde met sy geraas. Maar môre is hy weg.

En dan wonder ek, wat is die punt? Wat is die punt van hierdie winderige lewe wat ons leef? Miskien is hierdie dalk hoekom ek sukkel om te skryf deesdae. Niks voel regtig meer opwindend wat enige iemand doen nie. Alles is net so eentonig. En in roetine. Miskien is ek die enigste een wat so voel omdat ek te veel dink oor dinge.

Miskien moet ek ophou om so baie te dink oor die wind en dit net voel. Net my arms oopmaak en die wind vóél.

Voel. Ek hoop jy voel ten minste nou en dan. Om te voel herinner mens dat die lewe miskien nie net wind is nie en dat jy lewe. Jy lewe. Voel dit.

ʼn Teikenmerk in die spel van ouderdomme

So, elke jaar as ek verjaar gaan daar ʼn klomp goed deur my kop. Ek voel mens kan nie net in ouderdom ouer word nie. Jy moet verstandelik ook ouer word. Mens moet volwasse word.

19 is nou nie eintlik ʼn teikenmerk in die spel van ouderdomme nie. Dis ʼn verskriklikke vreemde ouderdom. ʼn Tussen-in ouderdom. Jy het nog nie jou 20ʼs geslat nie, maar jy is ook noual oor die 18-jaar-oue-mentaliteit en die groot bohaai wat met dit gepaard gaan (dit is nie eintlik so groot nie… Miskien vir ʼn week voel jy die lewe verwag nou skielik te veel van jou, maar dan raak jy gou gewoont aan dit en gaan aan met jou lewe… Todat jy 19 word en besef wow die jare gaan nou net verby). So, 19 is net vreemd. Punt. Maar toe besef ek nou die dag dat elke verjaarsdag eintlik ʼn teikenmerk in die spel van ouderdomme is. Dit is nog ʼn jaar wat jy bevoorreg was om te leef. En, die waarheid is, almal se spel lyk anders. 19 kan dalk jou laaste lewe in die speletjie wees. Wie weet? Hoekom is 21 ʼn groot een? Of 30? Wie sê jy leef nog so lank?

Elke jaar wat ek ouer word, vergelyk ek myself met wie ek was ʼn jaar tevore. En ek is trots om te sê dat ek soos ʼn hele ander mens voel as wat ek was toe ek 18 was. Ek voel soveel meer volwasse. Ek voel wyser. Ek voel groter. Ek voel sterker. Ek voel beter. En ek verstaan dat alles in die lewe ʼn proses is. Soos hulle vir my pragtig geleer het op skool, verg ʼn proses veranderinge. Niks kan geprosesseer word sonder dat dit verander word nie. Ek voel ek is konstant besig met een of ander veranderingsproses in myself. Ek wil altyd myself verbeter en my limiete toets. Anders is die lewe regtig te vervelig.

Dalk laat ek dit klink asof ek my lewe agtermekaar het (dis een van my sterkpunte), maar ek belowe ek het nie. Ek is 19. Nie 99 nie. (Kom ons hoop ek hoef nie vir so lank nog te skryf oor my verjaarsdae nie.) Miskien voel jy ook op ʼn vreemde tyd of plek in jou lewe en dit het dalk niks met jou ouderdom te doen nie. Miskien voel jy dat jy die teiken in jou lewe bereik het en jy is trots daarop. Miskien voel jy teikenloos en jy wandel maar net deur die bos met jou pyl en boog en skiet op enige iets wat soos ʼn teiken lyk.

Mik op die Here en Hy sal al jou teikens vir jou raakskiet en jy hoef nie eers enigiets te doen nie. Jy moet net jou pyl en boog oorgee.

Deur die bos

Ek hoop jy vind
jou rigting deur die
bos en kry tog
ook nog genoeg
tyd om die bome
se blare in te
asem en die reën-
druppels van jou
lippe af te lek
terwyl jou voete
liedjies klop oor
die klippe in jou pad.

Die jeug se stem

ʼn Asemteug van vars lug
skeur die stiksels van
digte maskermateriaal
breek die lyste vol
reëls van inperking
en – grootste van als –
gee die jeug sy
stem terug
Sy stem van aflegging
van die verlede
en sy begeleiding
tot ʼn koor van ʼn
onsekere maar nooit
vervelige toekoms

Sons-ondergang

Ek dink aan jou
as ek die sons-
ondergang sien
en wonder wat
dit is wat jou
elke aand laat
bloei soos die
son in die lug

Ek dink aan jou
as ek die sons-
ondergang sien
en wonder wie
of wat
jy admireer soos
ek die lug admireer

Ek dink aan jou
as ek die sons-
ondergang sien
want nes die son
elke aand verdwyn
maar steeds daar is
dink ek aan jou
selfs al kan
ek jou nie
sien nie

Ek dink aan jou
as ek die son sien
Jy is my ondergang

Al wat grootword eintlik is, is om te laatgaan.

Nou die dag toe ek by my lessenaar gesit en werk het, het ek weer terug gedink aan die dag wat ek hierdie spesifieke lessenaar van my gekry het. Dit was jare terug en toe besef ek dat hierdie lessenaar my al deur baie boeke en baie trane ondersteun het.

Ek onthou dat ek altyd ʼn pophuis in my kamer gehad het waarvan ek sou moes laatgaan om eerder ʼn lessenaar in my kamer te hê waarby ek skoolwerk kon doen. Dit, toe ek ongeveer 10 was, was een van my eerste stappe tot “grootword”.

Dit het my net weer herinner dat mens nie vir altyd kan vashou aan dieselfde dinge nie. Een of ander tyd moet mens laatgaan om aan te gaan met jou lewe.

Om van iets te laatgaan gebeur geleidelik… En dan skielik. Gewoontlik wanneer mens dit nie eintlik verwag nie. Ek het vir jare pop gespeel en toe net een dag besluit ek wil my pophuis in my kamer vervang met ʼn lessenaar. En daarna het ek nie eers een van my poppe gemis nie. Ek het dit nie beplan of verwag nie. Ek het nie beplan hoe ek eendag my pophuis gaan verkoop en dit vervang met ʼn lessenaar nie. Dit het net skielik gebeur. Ek het groot geword.

En toe besef ek dat al wat grootword eintlik is, is om te laatgaan.

Almal mis skielik skool

Tydens hierdie inperking het almal begin aangaan oor hoe hulle skool mis. Ek mis regtig nie skool nie… Dalk vat ek nog my woorde terug, maar ek mis nie skool nie. Ek mis oomblikke.

Ek mis die vrae in mense se oë voor daai toets waarvoor jy ʼn dag voor die tyd begin leer het. Daai “oor dit” houding wanneer die juffrou nog net die toets uitgedeel het. Ek mis pouses saam met die mense met wie jy alles deurgebring het vandat jy ʼn klein nuweling in die skool was. Ek mis die trane, bloed en sweet wat spat wanneer die eindfluitjie blaas en jy besef jou span het verloor. Ek mis die gees van ʼn skool wat juig oor die wen van ʼn laaste interskole vir sommiges. Ek mis die daaglikse oogkontak met mense in die gange wat jy nog nooit gesien het nie. Ek mis die lag vir ʼn meneer se flou grappie of wanneer hy jou gevang eet het in sy klas. Ek mis die lag saam met ʼn klas wat jy net sal verstaan as jy vir vier jaar op dieselfde plek in daardie klas gesit het. Ek mis die huil van die afskeid van ʼn onderwyser.

Maar nee, ek mis nie skool nie.

Skool was ʼn inperking op sy eie. Met reëls en regulasies van wat jy moet dra, waar jy mag gaan en wanneer jy daarheen mag gaan. Skool het mense in boksies geplaas en jou ʼn label gegee waarmee jy moes rondloop vir jou hele skoolloopbaan. En as jy net ʼn bietjie anders opgetree het as wat jou label se beskrywing gesê het, was jy geoordeel. Deur onderwysers en skolliere.

“Rokers doen nie akademies goed nie.”

“Pliggies se hemde hang nie uit nie.”

“Leiers is nie vriende met moeilikheidmakers nie.”

“Sportsterre is nie kultuursterre nie.”

Over-achievers is onpopulêr.”

Skool het jou laat voel dat as jy nie kon presteer op elke gebied wat die skool se naam hoog gehou het nie, dan was jy nie belangrik nie.

Maar na skool besef jy dat prestasie nie die mens maak nie. Karakter maak die mens. Dit wat jy vir ander mense sê en doen maak die mens. Hoe jy ander mense laat voel het, maak jou mens. Want dis wat mense gaan onthou. En dis so jammer dat mens dit eers na skool besef. Eers na skool besef jy die waarde van die dinge in die lewe en dat die “groot goed wat jy bereik het op skool” toe nie eintlik so groot was nie.

Die geluk in die lewe lê nie in wat jy bereik nie, maar wie jy bereik. Want die lewe is groter as skool. En karakter is groter as prestasie.

Tree

My spiere trek spasmaties saam
Bo-bene dril met die eerste tree
Arms swaai soos vlerke
Soos vlerke van die voëls
wat bo my kop verbyvlieg
My skoenveters klap mekaar
Draftop wurg my maag in rolle
Vuiste versmoor my nuutgeverfde naels
Neus vries soos ek die
koue oggendluggie inasem
Longe brand sigaretstompies
maar my hart brand vlamme

Dan

Enkel knak op die 9 kilometer-merk
Veters ruk los
Been kramp inmekaar
Arms tuimel grond toe
Soos die voëls
in die dowwe lug bo
Draftop plak aan die grond vas
Vuiste skiet los soos koeëls
Hare koek in grondklippies
Knieë soos warm skuurpapier
Longe brand vlamme
maar my hart bloei

Elke tree wat ek gee,
dink ek net aan jou,
maar jy stap nie eers een
tree vir my nie